Παν. Δρακόπουλος

Ποιος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός

Ομιλία του κ. Παν. Δρακόπουλου στα γραφεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Αθήνα), στα πλαίσια συζήτησης που διοργάνωσε το ελληνικό τμήμα της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων, 31 Ιανουαρίου 2012.

pan papΕίναι συνηθισμένο να αρχίζουμε ευχαριστώντας αυτόν που μας κάλεσε στο βήμα, αλλά θα ευχαριστήσω πέρα από τα συνιθισμένα, με πολύ θέρμη και συγκίνηση, τον ιδιαιτέρως αγαπητό φίλο Αθανάσιο Παπανδρόπουλο. Η παρουσία μου εδώ είναι καρπός κοινής μας πορείας, πορείας μιας μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα, μεταφέροντας το φως του ευρωπαϊκού ιδεώδους μέσα στη νύχτα της πολιτικής ζωής του τόπου μας, μιας ζωής που ακροβατεί ανάμεσα στον κορπορατισμό και τον κρατισμό, δηλαδή ανάμεσα σε δυό φασισμούς, που παίρνουν την ισχύ τους από τον παλιό κι ωστόσο αξέχαστο κοτζαμπασισμό.

Ετούτη την ώρα, στην Ελλάδα, είναι δύσκολο αν όχι παρανοϊκό, να βγαίνεις να υπερασπίζεσαι το ευρωπαϊκό ιδεώδες. Κυριαρχούν τα λάβαρα της επιθετικής άρνησης, μια και η δυστυχία μας αποδίδεται στην Ενωμένη Ευρώπη, αντί να αποδίδεται εκεί που ανήκει. Από την εποχή της Επανάστασης του ΄21 έως και σήμερα, βλέπουμε τους Ευρωπαίους φιλέλληνες σαν αγελάδες έτοιμες να τις αρμέξουμε -το έζησε αυτό ήδη ο Λόρδος Βύρων- , αρνούμενοι να ενταχθούμε στο ευρωπαϊκό οργανισμό. Και γινόμαστε έξαλλοι διότι οι εταίροι μας αρνούνται να παίζουν συνέχεια το ρόλο της καλής Νταίζη, της πιτσιλωτής μας αγελαδίτσας. Αυξάνονται και πληθύνονται στο διαδίκτυο οι φωνές αυτών που μας λένε ότι εμείς δεν είμαστε καθόλου άσχημοι, αλλά είναι φανερό πως είμαστε θύματα μιας γιγαντιαίας συνομωσίας των καθρεπτών.

Ανέβηκα λοιπόν στο βήμα αυτό νιώθοντας την ανάγκη να σας ευχαριστήσω κι εσάς όλους, που ήλθατε να με ακούσετε, σε πείσμα των κυρίαρχων αισθημάτων, ήλθατε καταγράφοντας μια πράξη αντίστασης στην τρέχουσα υποκουλτούρα της μετάθεσης ευθυνών. Ανάμεσά σας βρίσκονται και μερικοί φίλοι, αληθινά φίλοι, στων οποίων τη στήριξη οφείλω το γεγονός ότι χρόνια τώρα μπορώ και ορθώνω κι εγώ ανάστημα, έτσι ώστε να έρχομαι στο βήμα για να υποστηρίξω τα ζώπυρα της πολιτιστικής μας κοινότητας, της ευρωπαϊκής.

Είπα πολιτιστικής μας κοινότητας κι όχι ενότητας, διότι ο ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν είναι ενιαίος, αλλά συνιστά μια κοινότητα. Δεν είναι ενιαίος ούτε σε γλώσσα, ούτε σε παράδοση, ούτε σε ιστορία. Πολλές φορές βυθίστηκε στην άβυσσο της πολεμικής σύγκρουσης και της σκληρής προκατάληψης. Κι όμως, σε πείσμα τω συγκρούσεων, των προκαταλήψεων και των αντιθέσεων, μένει πάντοτε μια κοινότητα. Μιλώντας πριν δεκαετίες σε συνέδριο της Ενωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων είχα αναφερθεί σε αυτήν την κοινότητα, τονίζοντας ότι όλα τα παιδιά της Ευρώπης διαβάζουν παραμύθια του Αντερσεν, όλοι είμαστε θεατρόφιλοι και αναφωνούμε μαζί με τον Γκαίτε «Σαίξπηρ για πάντα!», όλοι νιώθουμε μεγάλους τον Ναπολέοντα, τον Καβούρ, την Ελισσάβετ την Α΄, όλοι ανοίγουμε την ψυχή μας ακούγοντας Μπαχ και τον χαιρετισμό σ΄αυτόν από τον Προκόφιεφ, όλοι μάθαμε να βλέπουμε τον κόσμο και το άλλο μέρος του με τα μάτια του Φειδία, του Μιχαήλ Άγγελου, του Γκρέκο, του Μπρώυγκελ, του Σεζάν, όλοι καθόμαστε παρά τους πόδας του Καντ, και όλοι συμμεριζόμαστε την άνοδο στο νοητό ύψος που μας υποβάλλουν οι μεγάλες καθεδράλες κι ο Ντάντε. Δεν χωριζόμαστε σε διαφορετικά έθνη όταν αφηνόμαστε στην ψυχή μας, στην κουλτούρα μας.

Ο φιλόσοφος Ζακ Μαριταίν έγραφε την Άνοιξη του 1940 – όταν δηλαδή άρχιζε η εισβολή των Γερμανών στη Γαλλία- , απευθυνόμενος στους Ευρωπαίους νέους: « Έχετε κοινό παρελθόν και μοιράζεστε τις ίδιες αναμνήσεις με τους νέους των άλλων χωρών της Ευρώπης, ακόμη κι αν αυτές είναι αναμνήσεις από μάχες. Έχετε μια κοινή αντίληψη για την πολιτική ζωή, και μοιράζεστε τις ίδιες ελπίδες για το μέλλον σας. Μοιράζεστε τα ίδια ιδεώδη, υπερασπίζεσθε με τα ίδια επιχειρήματα, τον ίδιο πολιτισμό. Γι αυτό και τώρα ακόμη, μέσα στη μάχη, πρέπει να δίνετε το αίμα σας για τη πατρίδα σας, αλλά την ίδια στιγμή και για την πεποίθηση ότι θα έλθει η ώρα που το όνειρό σας θα γίνει πραγματικότητα, ότι θα έλθει η ώρα για μια ομοσπονδία της Ευρώπης».

Προηγούμενα Άρθρα

Ντομινίκ Ντε Βιλπέν, Ευρωπαίοι όλων των χωρών ενωθείτε!

Read Next

Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος, Η επικαιρότητα του Αθανάσιου Κανελλόπουλου

Παν. Δρακόπουλος

Για να ξαναδώσουμε την Ευρώπη στους Ευρωπαίους

ffathers1. Δεν είναι η πρώτη κρίση της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έφθασε σήμερα σε οριακό σημείο της ύπαρξής της. Δεν είναι μοναδικό το γεγονός. Την πρώτη φορά η Ευρώπη απειλήθηκε με θάνατο από ασφυξία, όταν απέτυχε παταγωδώς το σχέδιο για τη δημιουργία ευρωπαϊκής αμυντικής δύναμης ανεξάρτητης από το ΝΑΤΟ, ικανής να υπερασπίσει τα καθαρώς ευρωπαϊκά γεωπολιτικά συμφέροντα. Η συνέχιση του ρωσικού εθνικισμού και μετά τον θάνατο του Στάλιν, όπως και η επιστροφή του Ντε Γκώλ στην εξουσία το 1959, ενίσχυσαν τις δυνάμεις του εθνικισμού στα δεξιά και αριστερά του πολιτικού φάσματος. Αυτές οι πολιτικές συνθήκες στάθηκαν κορυφαίο σημείο αντίδρασης στα σχέδια για την ένωση της Ευρώπης. Πέρασαν χρόνια ουσιαστικής αμηχανίας, και όλοι μιλούσαν για το τέλος του οράματος μιας ευρωπαϊκής ένωσης. Έγιναν πολλές προσπάθειες επανεκκίνησης του μηχανισμού ενοποίησης, τελικά όμως μόνον το 1986 κατορθώθηκε η υπογραφή της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης, που έβαλε τέλος στη μεγάλη και δυσοίωνη 30ετή κρίση.

2. Η κρίση της Ευρώπης δεν είναι απλά η κρίση του ευρώ

Στις μέρες μας βλέπουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται και πάλι σε κρίση ύπαρξης, βλέπουμε ότι και πάλι βρισκόμαστε μπροστά στα ερωτήματα αν είναι δυνατή η ένωση και ποιος ο λόγος της. Τα ΜΜΕ έντυπης και ψηφιακής εποχής, στην Ευρώπη και τον κόσμον όλο, θεωρούν ότι το κεντρικό ζήτημα πάνω στο οποίο κρίνεται τώρα η μοίρα της Ευρώπης είναι η τύχη του ευρώ. Δεν πρόκειται για ομαδικό λάθος: η τύχη του ευρώ θα κρίνει το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά θα ήταν μέγα λάθος να πιστέψουμε ότι το πρόβλημα της Ευρώπης είναι τα δάνεια κι οι αγορές, θα ήταν ιστορικά δραματικό λάθος να νομίσουμε ότι το πρόβλημα της Ευρώπης θα μας το λύσουν τραπεζίτες.

Η οικονομική κρίση έχει ασφαλώς τα χαρακτηριστικά μιας κρίσης του ευρώ, αλλά τα πράγματα δεν αρχίζουν και δεν τελειώνουν με το ενιαίο νόμισμα. Το μέλλον της ΕΕ εξαρτάται ασφαλώς από την τύχη του ευρώ, αλλά ακόμη και μια πολιτική άμεση και ισχυρή που θα οδηγούσε σε παύση των πιέσεων της αγοράς και σε δημοσιονομική πειθαρχία, δεν θα έλυνε την κρίση της ΕΕ. Κι αν ως διά μαγείας όλες οι ορθές αποφάσεις παρθούν, ακόμη κι αν οι οικονομίες πάψουν εν μια νυκτί να αντιμετωπίζουν τη χρεωκοπία, η κρίση της Ευρώπης θα συνεχίσει να γκρεμίζει και να διαλύει. Θα ήταν σωστό να πούμε ότι τότε ακριβώς η αληθινή φύση της ευρωπαϊκής κρίσης θα δείξει το εφιαλτικό πρόσωπό της σε όλη του την έκταση. Γι αυτό θα πρέπει να τολμήσουμε, να δούμε από τώρα τη νόσο που απειλεί το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Πρέπει να δούμε και να πούμε την αλήθεια για την κρίση της Ευρώπης. Αυτό είναι καθήκον για κάθε Ευρωπαίο, πολλώ μάλλον για κάθε ευρωπαϊστή. Χωρίς να έχουμε μεσσιανικό σύνδρομο, θα πρέπει να προσπαθήσουμε -ο καθένας με τις δυνάμεις του- να αντισταθούμε στη διάλυση της Ενωμένης Ευρώπης. Δεν έχει σημασία πόσο θα επηρεάσει η φωνή μας. Σημασία έχει ότι πάντως δεν πρέπει να κυριαρχήσει η σιωπή μας.

3. Τι είναι το ευρώ;

Το ευρώ δεν δημιουργήθηκε για να είναι το νόμισμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τον τρόπο που ήταν η δραχμή για την Ελλάδα ή το μάρκο για τη Γερμανία. Δεν δημιουργήθηκε, δηλαδή, για να είναι το εθνικό νόμισμα μιας χώρας. Για να έχουμε εθνικό νόμισμα πρέπει να έχουμε ενιαίο κράτος. Αλλά το ευρώ δημιουργήθηκε χωρίς να υπάρχει ενιαίο κράτος, χωρίς ενιαία δημοσιονομική πολιτική, ενιαία φορολόγηση κ.τ.ό. Το ευρώ φιλοδόξησε να είναι αυτό ακριβώς που δείχνει κάθε χαρτονόμισμά του: γέφυρα ανάμεσα στους λαούς, γέφυρα μετάβασης από το απέναντι στο μαζί.

Μιλώντας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο των Παρισίων στις 24 Νοεμβρίου 2011, ο Ζακ Ντελόρ, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εισήγαγε το ευρώ, εξήγησε ότι ήταν πλήρως αντιληπτό πως το πέρασμα από την Κοινή Αγορά στο Κοινό Νόμισμα ήταν ένα πελώριο άλμα. Εκτιμήθηκε ότι το Κοινό Νόμισμα θα οδηγούσε σε μιαν υπέρβαση της εθνικής κυριαρχίας κάθε μέλους. Το ευρώ ήταν όχι μόνο μια νομισματική πρόκληση αλλά μια κλήση κάθε χώρας μέλους να αναπτύξει ταχύτατα πνεύμα συνεργασίας με όλες τις άλλες χώρες. Το ευρώ είχε λοιπόν από της γενέσεώς του μια διάσταση πνευματική. “Δυστυχώς”, επισήμανε ο Ντελόρ, “οι κυβερνήσεις δεν είδαν καθόλου ότι η αποδοχή του ευρώ σήμαινε μια ηθική ευθύνη που οδηγούσε σε μια πολιτική ευθύνη: το να σκέπτεσαι τον άλλον”. Ακολούθησε, συνέχισε, μια κακοφωνία, μια στάση των πολιτικών ηγεσιών κάθε χώρας απαράδεκτη, σαν να μην είχαν ευθύνη για το ευρώ αλλά για τη χώρα τους μόνο, η οποία γέμισε τους Ευρωπαίους με ανησυχία και με κυνισμό.

Προηγούμενα Άρθρα

Η Ευρώπη δεν μπορεί να υποταχθεί στη παρακμή

Read Next

Ντομινίκ Ντε Βιλπέν, Ευρωπαίοι όλων των χωρών ενωθείτε!

Παν. Δρακόπουλος

Για να ξαναδώσουμε την Ευρώπη στους Ευρωπαίους (3)

braque18. Ο αφανισμός της πολιτικής

Οι Ευρωπαίοι παρακολουθούν με κρύα καρδιά τις συζητήσεις για την οικονομική κρίση και το μέλλον της Ενωμένης Ευρώπης. Από μία άποψη δεν είναι περίεργο αυτό: οι λαοί δεν έχουν κριτήριο ιστορικό· προχωρούν μόνο μέσα στη δυναμική του παροντικού, του επίκαιρου. Και κριτήριό τους δεν υπήρξε ποτέ άλλο από τη βελτίωση της ζωής τους.

Η ένωση της Ευρώπης υπήρξε επί αιώνες συνείδηση και τρόπος ζωής των ανθρώπων της κουλτούρας. Από τους λαούς έγινε αντιληπτή ως ανάγκη μόνον όταν βρέθηκαν αναγκασμένοι να διασχίζουν γκρεμισμένες πόλεις και λιβάδια γεμάτα χαρακώματα, με τα πόδια τους βουτυγμένα στο αίμα. Η ένωση της Ευρώπης στάθηκε η μόνη ρεαλιστική απάντηση στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και ήταν τόσο ισχυρή και πειστική απάντηση, ώστε μπόρεσε και επέζησε του Β΄ Παγκόσμιου.

Τους κρίσιμους χρόνους της πτώσης του φασισμού και αμέσως μετά του ναζισμού σημειώθηκε μια πλανητική συζυγία: άνθρωποι της κουλτούρας και πολιτικοί ενώθηκαν και μετέδωσαν στους λαούς την πεποίθηση ότι η ειρήνη, η συμφιλίωση, και κυρίως η συνεργασία, ήταν η μόνη απάντηση στην ερήμωση, στην καταστροφή, την εξαθλίωση.

Αλλά αυτό που έχει προκύψει έπειτα από δεκαετίες προσπαθειών, είναι η αδυναμία να στηθεί πολιτική οντότητα, και πρωτίστως η αδυναμία να ορισθούν και να υποστηριχθούν αξίες, συμπεριφορές και προϋποθέσεις, τρόποι, στόχοι, σύνορα – όλα όσα θάπρεπε νάναι τα πρώτιστα ευρωπαϊκά θέματα.

Σήμερα οι Ευρωπαίοι είναι και πάλι ανασφαλείς, και πορεύονται σε δρόμους στους οποίους δεν υπάρχει η παρουσία του οράματος, η παρουσία της κατεύθυνσης, να τους στεριώνει την ψυχή. Βαρυεστημένοι παρακολουθούν το reality show των πολιτικών και των συμβούλων τους, το ξένο κι αδιάφορο προς αυτούς και τη ζωή τους.

Για να βρούμε τι οδήγησε την Ενωμένη Ευρώπη σε τόσο μεγάλη και πιθανώς μοιραία – κρίση, έχει σημασία να δούμε τι απομάκρυνε τους λαούς από την Ένωση.

Όποιος θέλει να διαπιστώσει την αιτία, ας αρχίσει μελετώντας τα θέματα που απασχολούν το Ευρωκοινοβούλιο. Σπανιότατα θα δει εκεί θέμα πολιτικό, θέμα ικανό να απασχολήσει τους λαούς της Ευρώπης. Σχεδόν τίποτε για τον πολιτισμό της. Το περίφημο Ευρωκοινοβούλιο απασχολείται με το πώς θα προστατευθούν τα παιδιά που τρέχουν με το ποδήλατό τους, τι θα γίνει με το μέλλον των ρομά που θάπρεπε ίσως να λέγονται τσιγγάνοι (μια και τσιγγάνικη μουσική μετέγραψαν ο Μπράμς, ο Λίστ, ο Στράους επιτέλους), με το πώς θα δοθεί ένα επίδομα στα θύματα των σεισμών στην Περούτζια, πως θα σωθούμε από τον διαβήτη τύπου 2 που απειλεί να τυφλώσει όλη την Ευρώπη. Και τρέχουν οι στρατιές των μεταφραστών να αποδώσουν όπως όπως την αγωνία για την αύξηση της φαινυλκετονoυρίας, και κατεβαίνουν οι Επίτροποι να εξηγήσουν τις δυσκολίες προστασίας της σαρδέλας από τις σιαγόνες των καταναλωτών της, όπως αποδεικνύουν τα εξής 453 έγγραφα των ειδικών που χειρίζονται το πελώριο τούτο θέμα. Θέματα, δεν λέω. Αλλά μόνον αυτά και τα παρόμοια; Άλλο, μείζον τούτων θέμα, δεν υπάρχει;

Καταλαβαίνουμε όλοι ότι δεν είναι χαμηλό το επίπεδο των ευρωβουλευτών. Υπάρχουν μάλιστα όχι λίγοι που θα μπορούσαν να δώσουν στο Ευρωκοινοβούλιο το ρόλο που του αρμόζει: χώρος πολιτικής έκφρασης των Ευρωπαίων. Αυτό που φταίει είναι το γενικώτερο κλίμα, ο άνεμος που φυσά στα όργανα της ΕΕ. Το διαπιστώνουμε αυτό και στις συσκέψεις των αρχηγών των κρατών μελών: ο καθένας θέτει και υπερασπίζεται θέμα το οποίο επηρεάζει τη χώρα του. Ποτέ δεν έθεσε ένας από τους αρχηγούς μείζον θέμα που αφορά όχι στη χώρα του αλλά στην Ευρώπη.

Να δώσω ένα παράδειγμα για να γίνει σαφές αυτό: είναι γνωστό πως η Ευρώπη είναι γεωγραφικά μία χερσόνησος με τεράστια ακτογραμμή, και κατά κύριο λόγο είναι ήπειρος ναυτιλιακή. Και ωστόσο, γίνονται συζητήσεις για την πλήρη ένταξη της Τουρκίας σε αυτήν, χωρίς κανείς ποτέ να θέσει ως προαπαιτούμενο κάθε συζήτησης τη συμμόρφωση της Τουρκίας με το διεθνές περί θαλάσσης δίκαιο!
[Δεν θάπρεπε να έχει αρχίσει αυτή η συζήτηση για άλλους λόγους, αλλά αυτό είναι θέμα για προσεχές ad hoc άρθρο.]

Προηγούμενα Άρθρα

Θανάσης Παπανδρόπουλος, Η Ευρώπη του ευρώ και οι εχθροί της

Read Next

Παν. Δρακόπουλος, Για να ξαναδώσουμε την Ευρώπη στους Ευρωπαίους (2)

Παν. Δρακόπουλος

Τα όρια της σύγχυσης

nativeΔήλωση του κ. Κωνστ. Μητσοτάκη: “Πιστεύω πως η Ελλάδα και η Τουρκία, όχι μόνο ως σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ αλλά και ως εταίροι στην Ευρωπαϊκή οικογένεια, μπορούν να αποτελέσουν παράδειγμα τον 21ο αιώνα αντίστοιχο με της Γερμανίας και της Γαλλίας τον 20ό

Εκπλήσσει η σύγχυση. Άλλο θέμα είναι οι σχέσεις Ελλάδος/Τουρκίας, και άλλο, όλως άλλο, η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη συνιστά η παρομοίωση της γαλλογερμανικής συμφιλίωσης με την ελληνοτουρκική.

Ο κ. Μητσοτάκης παρακάμπτει ή αδιαφορεί για το γεγονός ότι οι γαλλογερμανοί μοιράζονται την ίδια κουλτούρα, ενώ οι ισλαμικές χώρες όχι μόνο δεν μοιράζονται την ίδια κουλτούρα με τις ευρωπαϊκές αλλά είναι και παραμένουν αντίπαλοί της.

Βρήκε στα σχολειά της Τουρκίας διδασκαλία του αρχαίου ελληνικού πνεύματος; Βρήκε κατανόηση της συμβολής της Ρώμης και την υπέρτατη κυριαρχία του κράτους δικαίου; Βρήκε ερμηνεία του χριστιανισμού, ή μήπως θαυμασμό για την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, για τη θεμελιώδη διάκριση θρησκείας-κράτους, ή για τη διάκριση των εξουσιών;

Τι βρήκε στην Τουρκία ο κ. Μητσοτάκης  που τον κάνει να πιστεύει ότι η Τουρκία ανήκει στην ίδια ευρωπαϊκή οικογένεια; Το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ;

Προηγούμενα Άρθρα

Μαριέττα Γιαννάκου, Για μια Νέα Ευρώπη

Read Next

Παναγιώτης Πικραμμένος, Tο κόστος του χρόνου στη Δικαιοσύνη